Tháp bà Ponagar - Tín ngưỡng của người Chăm

Tháp bà Ponagar là khu trung tâm tín ngưỡng của người Chăm Pa cổ, nó vừa là tên của cả khu công trình kiến trúc này và cũng là tên của ngôi tháp cao nhất ở đây.


Ponagar Tower is the center of beliefs of the ancient Cham Pa, it is both the name of this architectural system and also the name of the highest tower here.


Tháp bà Ponagar nằm phía bên kia cầu Trần Phú và cầu xóm Bóng, 2 cây cầu song song bắc ngang qua sông Cái đổ ra biển. Nếu đi theo cầu Trần Phú, qua cầu bạn sẽ phải rẽ trái để vòng vào Tháp Bà. Còn nếu đi từ cầu xóm Bóng đi ngang qua hòn Cậu nhìn sang bên kia cầu Trần Phú sẽ đến luôn cổng dưới chân tháp. Trước khi đi qua cầu Xóm Bóng người ta phải đi qua cầu Hà Ra. Vì vậy người ta thường nói: "Ai về xóm Bóng Hà Ra, hỏi xem điệu múa Tháp Bà còn không"


Từ trên cầu Bóng, du khách sẽ nhìn thấy dòng chữ "Tháp bà Ponagar" dưới chân ngọn đồi mà nếu đứng từ cổng chính sẽ không thể nhìn thấy. Ban đêm, dòng chữ này và tháp chính được thắp điện sáng nổi bật cuối chân cầu.


Sau khi mua vé tham quan và gửi xe, bạn sẽ bắt đầu từ chiếc cổng lớn ngay mặt đường với tên là "Tháp Thiên Y Thánh Mẫu" theo lối gọi tên của người Việt. Tên gọi của tháp được đặt theo tên của vị nữ vương Po-Ina-Nagar là vị nữ thần được tạo nên bởi áng mây trời và bọt biển, là bà mẹ xứ sở, tạo ra trái đất, sinh ra họ (người Chăm), nuôi họ lớn, dạy họ cách trồng lúa, cách đi biển, cách làm nước mắm, cách xây dựng làm nhà, vì vậy người phụ nữ này được xem như thủy tổ của người Chăm.


Từ mặt sau của chiếc vé thăm quan, bạn sẽ thấy sơ đồ của tháp bà Ponagar gồm có Tiền đình là những hàng cột khổng lồ còn lại và tháp chính phía trên. Phía bên cạnh sát đó là tháp Nam và tháp nhỏ Đông Nam ngoài cùng và phía sau tháp chính là tháp Tây Bắc. Còn lại là những công trình khác như phòng trưng bày, khu dịch vụ và bia đá.


Phần tiền đình và tháp chính ở ngay bên tay phải lối cổng đi vào. Tiền đình là những thân cột rất lớn mà người ta cho rằng đã bị mất mái che từ rất lâu chỉ còn lại phần cột. Phía trên là tháp chính với lối lên là những bậc thang vô cùng cao và dốc.


Trước đây để dâng lễ lên tháp chính, người Chăm phải đội lễ đi lên theo bậc thang này và khi xuống phải đi giật lùi xuống hoặc đi ngang chứ không được quay lưng lại tháp.


Nếu bạn xem những bức ảnh trong nhà trưng bày phía sau cùng của khu di tích, bạn sẽ thấy những cột tháp ở khu vực tiền đình đã trong trạng thái mất nóc từ rất xa xưa. Người ta cho rằng đó là kết quả của những sự phá hủy trong chiến tranh của các bộ tộc.


Dù thế nào đi nữa bất kỳ ai đến đây cũng muốn lưu lại những bức ảnh trước di tích hơn một nghìn năm tuổi này. Những năm gần đây do đường bay từ Trung Quốc đến thẳng Nha Trang được hình thành nên nơi này rất nhiều khách du lịch. Để có một tấm ảnh ưng ý và không bị vướng người, bạn sẽ phải chờ rất lâu.


Từ dưới khu tiền đình đi lên khu tháp chính, du khách sẽ không theo lối hành hương dâng lễ trước đây mà sẽ đi vòng theo phía các bậc thang bên tay trái.


Ngôi tháp đầu tiên bạn nhìn thấy khi lên đến nơi chính là tháp Đông Nam, là ngôi tháp nhỏ nhất của khu di tích. Mái tháp có hình như chiếc yên ngựa giống như một số tháp ở Mỹ Sơn. Xung quanh tháp và mái không có trang trí cột ốp và các con vật thiêng như những tháp khác. Phía trước tháp đặt một lư hương theo tín ngưỡng Phật giáo của người Việt.


Bên trong tháp không có bệ thờ mà chỉ có bộ Linga và yoni. Linga tượng trưng cho dương tính, có hình khối trụ đặt trên yoni (hình khối vuông, đại diện cho âm khí). Linga và yoni biểu thị cho tính âm-dương kết hợp, tạo ra sự hủy diệt và tái sinh của vũ trụ.


Cách đó không xa là tháp Nam nằm ngay cạnh tháp chính với đỉnh tháp nhọn gắn một khối đá trụ hình linga. Người ta cho rằng tháp này thờ một hóa thân của thần Shiva.


Đặc biệt của tháp Nam là hai khối đá lăng trụ ở hai bên cửa đều khắc chạm hình cánh sen nhỏ đối xứng, nhưng một trụ có bia ký còn trụ kia thì không và làm bằng hai loại đá khác nhau.


Cũng như các tháp khác, trong tháp này là bộ Linga và Yoni, bộ sinh thực khí của nam và âm vật khí của nữ bằng đá. Linga được trang trí trên một vòng hình cánh sen cách điệu.


Tháp chính là ngôi tháp lớn nhất, cao khoảng 23 mét và có tên là tháp Ponagar cũng chính là tên của khu di tích. Ponagar là vợ của thần Siva. Tháp được xây 4 tầng, có tượng thần và hình thú bằng đá, ở 4 góc có 4 tháp nhỏ.