Miếu Bà chúa xứ núi Sam

Mỗi năm có hàng triệu người từ khắp cả nước hành hương về núi Sam (thị xã Châu Đốc, An Giang) và chiêm bái Bà Chúa Xứ. Nhắc đến miếu Bà Chúa Xứ Châu Đốc, có lẽ không người dân nào ở miền Tây không biết đến.


Every year, millions of people from all over the country visit Sam mountain (Chau Doc town, An Giang province) and pray to Ba Chua Xu. talking to Ba Chua Xu, perhaps no one in the South West of VietNam do not know.


Nếu đi từ TP HCM, sẽ có nhiều tuyến xe đến Châu Đốc cho bạn lựa chọn, điển hình nhất là xe Phương Trang. Bạn có thể đi chuyến xuất phát lúc nửa đêm khoảng 12h là sáng hôm sau đã có mặt tại Châu Đốc. Xe Phương Trang có xe trung chuyển đến tận chân núi Sam.


Miếu Bà Chúa Xứ khá rộng, có cổng chính và nhiều cổng phụ trước và sau. Thông thường mọi người sẽ đi qua chùa Tây An lên cổng Miếu Bà phía gần Lăng Thoại Ngọc Hầu. 


Ngôi Miếu có hình khối tháp dạng hoa sen nở, mái tam cấp ba tầng lầu, lợp ngói đại ống màu xanh, góc mái cao vút như mũi thuyền đang lướt sóng.

Bao bọc xung quanh Miếu Bà là những công trình  với cùng một kiểu kiến trúc hình mái, vốn là khu nhà trưng bày, nhà ở và nhà kho. 


Chánh điện trong miếu rất rộng, thể hiện đậm nét nghệ thuật. Các khung bao, cánh cửa đều được chạm trổ, khắc tinh xảo và nhiều liễn đối, hoành phi lộng lẫy. Sự linh thiêng của Miếu Bà vẫn được ghi lại qua hai câu đối: "Cầu tất ứng, thí tất linh, mộng trung chỉ thi Xiêm khả kính, Thanh khả mộ, ý ngoại nan lường" có nghĩa là: "Xin thì được, ban thì linh, báo trong giấc mộng (Người) Xiêm sợ hãi, (Người) Thanh (Trung Quốc) kính mộ, ý tứ khôn lường".


Chánh điện gồm hai lớp. Lớp trong cùng là nơi thờ Bà Chúa Xứ với tượng Bà bằng đá đặt trên bệ cao, hai bên là hai con hạc trắng biểu tượng cốt cách tiên thánh của Bà. Bên phải tượng Bà là một linga cũng bằng đá đặt trên một hương án thờ, gọi là bàn thờ Cậu. Bên trái tượng Bà là hương án thờ một tượng gỗ chạm hình yoni, gọi là bàn thờ Cô. Lớp thứ hai là bàn thờ Hội đồng, sát liền hai tượng chim phượng. Hai bên trái, phải của bàn thờ Hội đồng là bàn thờ Tiền hiền khai khẩn (ở bên trái) và bàn thờ Hậu hiền khai cơ (ở bên phải).


Truyền thuyết và lễ hội ở Miếu Bà


Ban đầu tượng Bà là một pho tượng đá sa thạch có niên đại rất nhiều năm, được tìm thấy trên lưng chừng núi Sam, loại đá này không có ở vùng núi Thất Sơn của An Giang.


Truyền thuyết kể rằng: "Những năm 1820 – 1825, quân Xiêm thường xuyên quấy nhiễu nước ta, có lần chúng đuổi theo dân lên đỉnh núi Sam thì gặp tượng Bà. Chúng ra sức khiêng tượng Bà xuống núi nhưng đến một đoạn thì lạ thay tượng Bà nặng trĩu, không nhấc lên được. Một tên trong đó tức giận làm gãy cánh tay trái của Bà, ngay lập tức hắn bị Bà trừng phạt. Từ đó, Bà thường hiện về tự xưng là Bà Chúa Xứ dạy dân cách lập miếu thờ để Bà phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, tránh được giặc cướp, thoát khỏi dịch bệnh"


Còn trong dân gian lưu truyền câu truyện: "Trước đây, tượng Bà ngự trên đỉnh núi Sam, gần Pháo Đài. Khi nhìn thấy sự linh ứng, người dân quyết định khiêng tượng Bà về thờ cúng nhưng lạ thay mấy chục thanh niên cường tráng không thể lay chuyển được tượng Bà. Trong lúc đó, có một cô gái “lên đồng” bảo rằng Bà chỉ cần 9 cô gái đồng trinh lên khiêng, quả nhiên tượng Bà được khiêng xuống một cách dễ dàng. Nhưng khi khiêng đến chân núi thì tượng Bà bất ngờ nặng trịch, không thể khiêng một bước nào nữa. Lúc đó các bậc cao niên nghĩ rằng Bà chọn nơi đây để an vị và lập miếu thờ cúng ngay chỗ đó"


Theo nhà văn Sơn Nam, “tượng của Bà là pho tượng Phật đàn ông của người Khmer, bị bỏ quên lâu đời trên núi Sam. Người Việt đưa tượng vào miễu, điểm tô lại với nước sơn, trở thành đàn bà mặc áo lụa, đeo dây chuyền. Và từ đó "Bà Chúa Xứ" là vị thần có quyền thế lớn ở khu vực ấy, xứ ấy”.


Đường lên đỉnh núi Sam cách Miếu Bà chỉ khoảng 1km. Khi đến cổng Miếu Bà bạn sẽ gặp rất nhiều những anh xe ôm mời khách lên núi ngắm cảnh và viếng thăm nơi tượng bà đã từng ngự. 


Đường lên núi tuy dốc nhưng đổ bê tông, xi măng nên bạn có thể đi xe máy lên tận nơi rất dễ dàng. Dọc đường lên là một số resort và những ngôi chùa đang xây. Từ những view sườn núi thôi bạn đã thấy cảnh quan bên dưới trải dài rất xinh đẹp.


Di tích còn lại trên đỉnh núi Sam rất đơn giản. Bạn gửi xe ở bên dưới.


Theo những bậc tam cấp lên phía trên. 


Bệ đá sa thạch nơi Bà từng ngự vẫn còn khá vuông vức và được trang hoàng, thắp nhang cúng tế đầy đủ. 


Kế bên cạnh là một doanh trại quân đội trên đỉnh núi này.