Tranh Đông Hồ

13.05.2018

Tranh Đông Hồ, dấu ấn của một thời đã đi qua, nhưng hình ảnh của nó còn mãi và vẫn được gìn giữ trong làng Đông Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.

 

Dọc theo bờ đê sông Đuống, cách Hà Nội chừng 30km, làng Đông Hồ xưa còn gọi là làng Mái với nghề làm tranh nổi tiếng: "Hỡi cô thắt lưng bao xanh. Có về làng Mái với anh thì về. Làng Mái có lịch có lề. Có sông tắm mát có nghề làm tranh".

 

Theo con dốc từ đê rẽ xuống nơi có biển chỉ dẫn "Tranh Đông Hồ" là Đình làng Đông Hồ. Ngôi đình từng là nơi nhộn nhịp mở các phiên đón khách mua tranh, nay vẫn uy nghi cổ xưa với từng nét rêu phong dù làng tranh Đông Hồ ngày nay đã rơi vào nguy cơ biến mất vĩnh viễn, chỉ còn lại một vài nghệ nhân làm tranh cách đình làng Đông hồ một dốc từ đê rẽ xuống.

 

Tranh Đông Hồ là tranh khắc gỗ dân gian, mỗi bản mộc hay còn gọi là ván in chỉ tương ứng với một màu, vì vậy mỗi bức tranh thường chỉ có đến bốn màu. In hết trăm tờ với màu vàng, hong cho khô đến khi khô mới in màu xanh, màu đỏ... Màu đen bao giờ cũng in sau cùng, gọi là in nét. Nhìn thì đơn giản nhưng chỉ người trong nghề mới biết cách làm mực, xoa màu, dập ván sao cho mịn giấy, đều màu, khít nét.

 

"Làm quan có bốn lọng vàng. Không bằng ngày tết về làng bán tranh" là những gì có thể nói về một thời phồn thịnh của Đông Hồ. Trước đây, vào mỗi dịp Tết Nguyên đán, nhà nào cũng phải mua một vài bức tranh về dán tường, cho đến năm sau lại mua thêm tranh mới thay cho tranh cũ.

 

Ngày xưa, giấy in tranh Đông Hồ được gọi là giấy điệp. Người ta nghiền nát vỏ con điệp, một loại sò vỏ mỏng ở biển, trộn với hồ (hồ được nấu từ bột gạo tẻ, hoặc gạo nếp, có khi nấu bằng bột sắn - hồ dùng để quét nền tranh thường được nấu loãng từ bột gạo tẻ hoặc bột sắn, hồ nấu từ bột nếp thường dùng để dán) rồi dùng chổi lá thông quét lên mặt giấy dó. Vỏ điệp tự nhiên cho màu trắng với ánh lấp lánh những mảnh điệp nhỏ dưới ánh sáng.

 

Màu sắc sử dụng trong tranh Đông Hồ cổ là màu tự nhiên từ cây cỏ như đen (than xoan hay than lá tre), xanh (gỉ đồng, lá chàm), vàng (hoa hòe), đỏ (sỏi son, gỗ vang), v...v... 

 

Người ta nói rằng tranh Đông Hồ đơn giản nhưng phóng khoáng và hài hước, dù mang tính ước lệ và tượng trưng nhưng nó rất gần gũi với cuộc đời. Nó nói lên ước mơ của con người, những sinh hoạt đời thường, hoặc phê phán những thói xấu như tục đa thê qua tờ "Đánh ghen", nạn quan liêu hối lộ ở bức "Đám cưới chuột"... 

 

Do công nghệ phát triển, tranh dân gian làng Hồ bây giờ không tiêu thụ nhiều như trước. Qua nhiều thế kỷ, 17 dòng họ đã quy tụ về làng, vốn xưa tất cả đều làm tranh. Nhưng đến nay, dân làng Hồ hiện chủ yếu sống bằng nghề làm vàng mã. Hiện nay chỉ còn hai gia đình nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế và Nguyễn Hữu Sam cùng con cháu là theo nghề tranh, gìn giữ di sản tranh Đông Hồ.

 

 "Hỡi anh đi đường cái quan. Dừng chân ngắm cảnh mà tan nỗi sầu. Mua tờ tranh điệp tươi màu. Mua đàn gà lợn thi nhau đẻ nhiều"

 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

Follow us
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Instagram Social Icon
Tin mới
Please reload

Tìm kiếm
Please reload

Tin liên quan
Please reload