Chùa Hương - sau mùa lễ hội

20.05.2018

Chùa Hương điểm tâm linh nổi tiếng bậc nhất miền Bắc, là một nét văn hóa tín ngưỡng đạo phật của người dân Việt Nam. Nơi đây là một tập hợp nhiều đền chùa, hang động gắn liền với núi rừng tạo thành một quần thể rộng lớn với kiến trúc hài hòa giữa thiên nhiên và nhân tạo.

 

Perfum Pagoda - The most famous spiritual temple in the North, is a Buddhist cultural beliefs of the people of Vietnam. This is a collection of pagoda, caves attached to mountains and forests, forming a large collection with a harmonious architecture between nature and man-made.

 

Cách Hà Nội 60km, theo đường ô tô cao tốc Pháp Vân Cầu Giẽ từ nút giao Vực Vòng rẽ vào quốc lộ 38, theo biển chỉ dẫn sẽ đến khu vực chùa Hương ven bờ Sông Đáy của xã Hương Sơn.

 

Gửi xe trong sân của ban điều hành bạn nên đi thẳng vào quầy bán vé của ban điều hành mua vé thắng cảnh và vé thuyền theo giá niêm yết (trừ những ngày tết các thuyền tự do đón khách và thỏa thuận). Chùa Hương ngày nay đã được quản lý tốt hơn, đã giảm đi rất nhiều chuyện chèo kéo khách đi đò từ ngoài đường quốc lộ. Chùa Hương có 4 tuyến đi chính gồm có tuyến Hương Tích (là tuyến chính),  tuyến Thanh Sơn - Hương Đài, tuyến Tuyết Sơn và tuyến Long Vân có bến đò riêng.

 

Tuyến chính - Tuyến hương Tích sẽ vượt 5km suối Yến bằng chèo thuyền qua đền Trình, bến Đục, bến Trong sau đó rời thuyền hành hương lên núi ghé thăm chùa Thiên Trù, động Tiên Sơn (ngay sát chùa Thiên Trù), Động Đại Binh (cách Tiên Sơn 200m), riêng Động Hinh Bồng khá xa tính từ lối rẽ bên tay trái động Thiên Trù. Thẳng động Thiên Trù lên núi, nếu đi bộ, sẽ đi qua chùa Giải Oan, đền Cửa Võng, rồi sẽ đến Động Hương Tích là điểm cuối cùng của hành trình.

 

Đền Trình

 

Thuyền rời bến Yến, ghé vào đền Trình cách đó không xa, gian chính giữa thờ Ngũ Nhạc Linh Từ, gian phía trái thờ mẫu, gian phía phải thờ thổ địa.

 

Đền được dân cư thôn Yến Vỹ xây dựng nên, thờ vị tướng có công đánh giặc Ân dưới cờ Đức Thánh Phù Đổng Thiên Vương thời vua Hùng Huy Vương (thứ 6)

 

Đền Trình là nơi mọi người vào thắp hương trình báo, xin phép được vào trong Hương Tích để lên núi đi lễ Phật. Mọi người nói rằng, trước đây đền Trình rất nhiều cây cối rậm rạp, cọp rừng còn về cả nơi này. Vì vậy, nơi đây còn là nơi thờ thần Hổ để xin được vào trong rừng làm nương, lấy sản vật.

 

Chùa Hương vốn không chỉ là điểm tâm linh lễ phật mà còn được coi là thắng cảnh thiên nhiên từ xa xưa. Cũng một hình thức chèo thuyền giống như Tam Cốc của Ninh Bình, nhưng tâm niệm về đích đến của chùa Hương khác với Tam Cốc. Những năm gần đây, những chiếc thuyền mộc của chùa Hương đã được thay bằng thuyền sắt để đảm bảo độ bền và an toàn cho khách tham quan.

1/4

Từ đền Trình, thuyền sẽ lần lượt đi qua cầu Hội, nơi có lối rẽ vào tuyến Thanh Sơn - Hương Đài. Các cô lái đò thường nói đến cầu Hội là được 1/4 đường, đến Núi Đổi Chèo là được 1/2 đường. "Ai sinh cái núi con trăn. Để cho con cháu băn khoăn đổi chèo" là câu thơ người chèo đò thường đọc để nói về "Núi đổi chèo" để giải thích rằng đó là địa điểm mà người chèo thuyền vào núi đi làm cùng nhau khi chèo đến đây (nửa quãng đường) thì đã cảm thấy đủ mệt cần phải đổi tay chèo. Sau đó sẽ là núi voi Phục (thấy đủ cả đầu đuôi) và khi đến núi Mâm Xôi là đã đến điểm cuối của hành trình bằng thuyền.

 

Ngọn núi Mâm Xôi nhìn từ xa như quả oản nằm ở trung tâm của dòng nước cuối một dãy núi chạy dài. Khi đến gần sẽ nhìn thấy lá cờ của khu danh thắng đang bay trên đỉnh núi. 

 

Sau mùa lễ hội khá nhiều thuyền máy ra vào chạy trên suối Yến tạo thành những cơn sóng mạnh đánh bạt các thuyền chèo tay. Dưới ảnh hưởng của những cơn mưa mùa hè và sức đẩy của thuyền máy, bến Trong cũng thành một màu như bến Đục. Nếu bạn đi vào mùa đông, khi đi qua bến Trong sẽ thấy dòng suối đoạn này trong vắt, nhìn thấy rong rêu xuyên đáy giống như Tràng An của Ninh Bình.

 

Cuối suối Yến là bến Trò, nơi thuyền sẽ cập bến cho du khách lên bờ đi lễ Phật. Bạn đừng quên lấy số điện thoại của lái đò đề phòng trường hợp lúc quay ra cần liên hệ. Thông thường, các cô lái đò sẽ hẹn giờ đón để chờ khách dưới bến.

 

Hành trình sẽ bắt đầu từ việc qua cửa soát vé thắng cảnh ở đây, vì vậy bạn nhớ giữ lại vé khi mua. Sau khi soát vé xong là sẽ thẳng đường lên chùa Thiên Trù. Sau mùa lễ hội, chùa Hương trở nên vắng khách hơn, các hàng quán hầu hết đóng cửa chỉ còn lại một vài người mở hàng chào khách.

 

Chùa Thiên Trù

 

Chùa Thiên Trù còn gọi là chùa Ngoài để phân biệt với chùa Trong (là động Hương Tích) được xây dựng trên thềm núi Lão từ đời vua Lê Thánh Tông (1460-1497) là một trong những điểm chính của thắng cảnh Hương Sơn.

 

Ban đầu chùa được xây dựng với quy mô hàng trăm nóc nhà, như một thiền viện. Về sau người ta mới phát hiện ra động Hương Tích phía sau. Hệ thống chùa này đã bị tàn phá trong chiến tranh.

 

Nhờ có phục dựng tôn tạo mà mới có được chùa Thiên Trù như ngày nay.

 

Chùa Thiên Trù có khuôn viên rộng lớn và nhiều di tích hợp lại tạo ra một không gian kiến trúc hoành tráng.

 

Chùa được xây dựng chia làm 4 cấp: cấp thứ nhất có một cổng lớn cho 2 tầng trên có đề chữ “南天門 – Nam thiên môn” (cửa trời Nam), cấp thứ 2 có một cái đỉnh to, cấp thứ 3 là tam quan có gác chuông, gác khánh và gác trống, cấp thứ 4 là chùa chính gồm nhiều công trình kiến trúc nguy nga.

 

Chính giữa là Tam Bảo nơi thờ Phật.

 

Phía sau Tam Bảo là điện Thánh Mẫu, gác tàng thư, nhà Tổ và Thiên Thủy Tháp (công trình còn sót lại của chùa Thiên Trù cũ) cùng với động Vân Thủy.

 

Chùa cũng có tên là chùa Trò nên người ta thường thấy bến thuyền bên dưới gọi là bến Trò. 

 

Theo truyền thuyết, xưa có lần vua Lê Thánh Tông đi tuần thú qua đây, đã đóng quân nghỉ tại thung lũng có chùa này và cho quân lính thổi cơm ăn. Ngẫu nhiên nhà vua quan tâm đến thiên văn địa lý khu vực chùa, thấy ứng với địa phận trên trời nằm vào chòm sao Thiên Trù (Bếp Trời), một sao chủ trong Tử vi nấu nướng về sự ăn uống, nhân đấy nhà vua đặt tên cho chùa là chùa Thiên Trù, còn thung lũng là thung lũng Phụ Mã

 

Người ta vẫn đang tiếp tục tôn tạo mở rộng quy mô của chùa Thiên Trù, di tích cốt lõi của thắng cảnh này. Nếu tính 3 điểm dừng chân chính khi đi lễ chùa Hương thì đền Trình là điểm thứ nhất, chùa Thiên Trù chính là điểm thứ 2 và điểm thứ 3 là động Hương Tích.

 

Sau khi lễ ở chùa Ngoài xong, bạn có thể chọn cách đi lên động Hương Tích bằng hành trình đi bộ hoặc đi bằng cáp treo. Nếu cả hai chiều đều đi bằng cáp treo, bạn sẽ bỏ qua 2 điểm trên đường đi bộ là Chùa Giải Oan và đền Cửa Võng. Để giải quyết vấn đề này, nhiều người chọn cách thức đi lên bằng cáp treo và khi xuống thì theo đường đi bộ.

 

Cáp treo chùa Hương với cabin nhỏ chỉ chứa được 4 người/1 cabin. Vào mùa lễ hội chính, bạn có thể sẽ phải xếp hàng đến 3 tiếng đồng hồ mới đến lượt đi cáp treo. Nếu bạn đi theo đường bộ thì lượng người cũng đông nhích từng bước giữa hai chiều lên xuống trên một lối đi. Tuy nhiên sau mùa lễ hội để được đi cáp treo bạn phải ngồi chờ có người để có thể ghép cabin cho đủ. Ngồi trên cáp treo bạn sẽ nhìn thấy toàn bộ cảnh núi rừng Hương Sơn, những mái nhà tôn căng bạt của hàng quán dọc bên dưới đường bộ theo dốc núi.

 

Động Hương Tích

 

Là điểm đến chính, cũng là điểm đến cuối cùng của hành trình lễ Phật tại chùa Hương, động Hương Tích được coi là trung tâm của chùa Hương.

 

Động Hương Tích cách chùa Thiên Trù hơn 2000 mét, tuy nhiên nếu đi cáp treo bạn chỉ mất 10 phút. Động từng được chúa Trịnh Sâm phong tặng là Nam Thiên Đệ Nhất Động.

1/4

Từ ga xuống cáp treo, bạn sẽ đi thêm tầm 200 mét, qua những dãy hàng căng bạt phủ kín lối đi, những hàng bày bán lưu niệm, đồ ăn, nước uống, qua chiếc cổng như gác chuông với 3 tầng mái, mà nếu bạn không để ý bạn sẽ không nhìn thấy vì bạt đã che khuất tầm nhìn, là bạn đã đến cổng đá của động Hương Tích. Cách đây vài chục năm, con đường này là một con đường đầy đất đá nhỏ bé hơn giờ rất nhiều. Mỗi khi lễ hội nơi đây lại tắc đường hàng tiếng đồng hồ nghẹt thở bởi dòng người lên và xuống động Hương Tích.

 

Từ cửa chính, qua 120 bậc đá sẽ dẫn xuống cửa động. Cổ xưa trên cửa động xuống đến sân động phải qua hai cây cầu bắc song song bằng gỗ lim gọi là Bạch Liên Kiều, qua hang sâu, dưới có nước rồi mới vào đến động. Nhưng hai cây cầu Bạch Liên đã bị phá, hang sâu cũng bị san lấp vào năm Bính Tý (1936) theo lệnh quan công sứ và Tổng đốc tỉnh Hà Đông lúc bấy giờ.

 

Ấn tượng mạnh mẽ ngay từ cửa động là một vòm hang rất rộng với khối thạch nhũ ở chính giữa như một viên ngọc rủ với những thân cây bám xanh rì. Theo truyền thuyết người ta cho rằng động Hương Tích là miệng của một con rồng lớn và núi Đụn Gạo chính là lưỡi của con rồng lớn đó.

 

Ngoài cửa động những di tích cũ vẫn còn sót lại từ những bậc thềm đá, chuông chùa, văn bia...  Quả chuông đồng lớn treo ở động Hương Tích hiện nay có niên đại Ất Mùi (1655) từ đời Vua Lê Thần Tông niên hiệu Thịnh Đức năm thứ 3.

 

Động Hương Tích không quá sâu, bên trong với muôn hình thạch nhũ trên trần động rủ xuống, từ dưới đất mọc lên được đặt tên như núi Cô, núi Cậu, cây Vàng, cây Bạc, Bầu Sữa Mẹ..... Hang động khá ẩm ướt do nước nhỏ từ trên trần thạch nhũ xuống khiến nền đá rất trơn nên khi bạn vào trong rất cần lưu ý bước chân.

 

Người ta đến động Hương Tích để xin lộc, cầu danh vọng, sức khỏe, cầu con, cầu tài... Những tâm nguyện của con người gửi lại nơi đây có lẽ nhiều không kể xiết với mong muốn được ơn trên an bài, che chở.

 

Đền Cửa Võng

 

Rời động Hương Tích nếu bạn quay lại bằng cáp treo khứ hồi, bạn sẽ trở về Thiên Trù. Bạn chỉ có thể đến được đền Cửa Võng và chùa Giải Oan bằng lối bộ hành.

 

Đền Cửa Võng hay còn gọi là đền Trấn Song hay Vân Song mặc dù từ động Hương Tích đi bộ xuống không quá xa, nhưng để hiểu về nó của những ngày xa xưa có thể trích dẫn sách Đại Nam Nhất Thống Chí đã ghi chép: "Đến chùa Thiên Trù nghỉ ngơi, từ đây đi lên khe Giải oan và thung mơ lên Vân Song đi ngược Tam Điệp, đường đi phải vin vào đá rất hiểm trở mới đến được động Hương Tích" .

 

Đền Cửa Võng thờ bà “Chúa Rừng’’ có tên hiệu là Thượng Ngàn Vân Hương Công Chúa Lê Mại Thánh Mẫu. Bà Chúa Rừng được nhân dân sở tại tôn vinh như một đấng siêu phàm hiện thân ở núi rừng nhiều của cải. Mặt khác khi thờ bà dân làng cầu mong bà Chúa phù hộ cho cư dân gặp nhiều may mắn khi đi vào rừng làm nương hái lượm.

1/4

Con đường vắng khách chỉ còn bóng nắng đổ trên những tấm bạt phủ kín những sạp hàng đóng cửa. Thi thoảng lắm mới có một vài người ngang qua.

 

(Nguồn: Video của bạn Phạm Tiến Dũng trên youtube)

 

Nếu bạn đi vào ngày lễ hội thì cảnh tượng những con đường này sẽ hoàn toàn khác, mọi hàng quán đều tưng bừng trong biển người hành hương.

 

Chùa Giải Oan

 

Từ đền Cửa Võng đi xuống thêm một đoạn là Chùa Giải Oan. Nơi mà trước đây một số người đi cáp treo không thể đến, khi đi qua đoạn ga cáp thẳng từ chùa lên, với những tín ngưỡng sùng bái cá nhân vẫn thả tiền xuống.

 

Chùa Giải Oan nằm gần suối Giải oan, tọa lạc trên một triền núi thấp, dưới chân mái đá cao khoảng 30 mét. 

 

Từ trên cáp treo nhìn xuống lối vào chùa rợp bóng hoa đại. Mùi hoa đại thơm ngát, rụng trắng cả lối đi.

 

Trước đây chùa Giải Oan được làm một mái bằng gỗ lim, về sau được xây lại bằng xi măng cốt thép, mái đắp ngói ống. Trong chùa Giải Oan có một giếng nước nhỏ, gọi là giếng Thiên Nhiên Thanh Trì, nước trong mát. Những người có nỗi oan ức thường viếng chùa để bày tỏ nỗi lòng, uống nước từ giếng để mong được giải oan.

 

Phía bên tay phải chùa Giải Oan là động thờ Mẫu, phía bên tay trái có lối đi lên Động Tuyết Kình, am Từ Vân, nơi có tảng đá tương truyền lưu dấu chân Quan Âm Bồ Tát.

 

Động Tiên Sơn

 

Rời chùa Giải Oan đi thẳng xuống bạn sẽ đến ga xuất phát của cáp treo chùa Hương với lối lên động Tiên Sơn ngay sát bên.

 

Động Tiên Sơn nằm lưng chừng núi Thanh Long, có chùa dựa vào vách núi và có ngôi Tam Quan (cổng chùa) với kiến trúc thanh thoát đẹp đẽ.

 

Động Tiên Sơn được xây dựng trước thời Lê niên hiệu Chính Hòa thứ VII (1687), nhưng sau đó bị đất đá và cây rừng che khuất. Vào tháng 2 âm lịch năm Quý Mão (1903), một người tiều phu ngẫu nhiên phát hiện ra khi đi tìm con dao đi rừng của mình bị rơi xuống đó. Năm sau (1904), dân làng yến Vỹ trùng tu xây dựng lại chùa to lớn đẹp đẽ hơn xưa.

 

Lúc đó trong chùa có 5 pho tượng Bồ Tát to lớn bằng bạch thạch tức đá trắng (được tạc từ lâu, dân tìm thấy trên nóc động vào năm 1907), tượng Cửu Long (tượng Đức Thích ca sơ sinh) bằng đồng (đúc năm 1907) và 2 tượng: vua Trang Vương, tượng Hoàng hậu (bằng đá ngọc thạch tạc năm 1911). Vách động có nhiều nhũ đá như bàn tay phật, ngà voi trắng, trái tim, khánh đá, chiêng đá...

 

Từ động Tiên Sơn có lối đi bộ sang động Đại Binh với khoảng cách hơn 200 mét. Còn nếu bạn muốn đi sang Hinh Bồng bạn sẽ quay ra chùa Thiên Trù và rẽ sang hướng ngược lại phía Tiên Sơn, khoảng cách đi Hinh Bồng leo bộ là đáng kể.

 

Từ chùa Thiên Trù quay ra, bạn sẽ qua trạm gác cổng ra bến Trò tìm thuyền của mình để trở về. Nếu bạn ra sớm, hãy căn giờ để gọi cho cô lái đò có đủ thời gian vào đón. Một lần nữa, bạn sẽ được ngắm dòng suối Yến, qua bến Đục, bến Trong, cầu Hội. Tuy không có vách đá dựng san sát hùng vĩ như  Tam Cốc hay Tràng An, nhưng khung cảnh vẫn mang một nét sơn thủy hữu tình.

 

Nếu bạn có thời gian, bạn có thể thỏa thuận riêng với lái đò để rẽ ngang vào Thanh Sơn - Hương Đài, hoặc tuyến Tuyết Sơn. Riêng tuyến Long Vân có bến đò riêng. Thông thường một ngày, mọi người chỉ đi tuyến chính Hương Tích. Để đi tất cả các tuyến của chùa Hương thường sẽ cần đến 2 ngày.

 

Lễ hội chùa Hương

 

Lễ hội chùa Hương diễn ra trong 3 tháng, bắt đầu từ mùng 6 tháng 1 đến tháng 3 âm lịch. Đỉnh cao của lễ hội là từ rằm tháng giêng đến 18 tháng hai âm lịch.

 

( Nguồn: Ảnh từ internet)

 

Những ngày này với số lượng người đông quá tải, những câu chuyện về giá cả ở chùa Hương không năm nào không xuất hiện trên các mặt báo. Từ giá gửi xe, từ chuyện chèo kéo khách đi đò, vòi tiền tip, chặt chém đồ ăn, đồ uống trong mùa lễ hội... đều trở thành những câu chuyện đáng ghi nhớ mà cư dân mạng luôn tập hợp thành những "kinh nghiệm đi chùa Hương". Những câu chuyện làm giá tiền đò, chặt chém tiền ăn uống, phát giá một kiểu đòi thu tiền một kiểu đôi lúc làm xấu đi rất nhiều hình ảnh của chùa Hương vốn là chốn tâm linh lễ phật.

 

(Nguồn video: Kênh youtube của bạn Lê Vân)

 

Đến năm 2018, ban quản lý tổ chức lễ hội chùa Hương đã có những biện pháp tích cực, làm giảm đi đáng kể sự chèo kéo vốn có từ lâu đời trên bến đò chùa Hương, khiến cho lễ hội được chất lượng hơn. Hy vọng rằng những sự tích cực đó sẽ ngày càng nhiều hơn nữa để lễ hội chùa Hương, một lễ hội lớn trên cả nước sẽ ngày càng đẹp hơn trong mắt du khách thập phương.

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

Follow us
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Instagram Social Icon
Tin mới
Please reload

Tìm kiếm