Đàn ca tài tử - Dạ cổ hoài lang

Về thăm Bạc Liêu, du khách vẫn thường ghé qua Khu lưu niệm nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ - Nhạc sĩ Cao Văn Lầu. Đây là dòng nhạc dân tộc của Việt Nam đã được Unesco công nhận là di sản văn hóa phi vật thể có vùng ảnh hưởng lớn với phạm vi 21 tỉnh thành phía Nam.


Khu di tích lịch sử văn hóa - Khu lưu niệm nhạc sĩ Cao Văn Lầu rộng gần 3000 m2 và sau được mở rộng hơn nữa với các công trình cổng tam quan, nhà bao che khu mộ nhạc sĩ Cao Văn Lầu, tượng nhạc sĩ Cao Văn Lầu, nhà trưng bày tài liệu, hiện vật, hình ảnh của các nhạc sĩ, sân khấu ngoài trời, nhà đón khách....


Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật có nguồn gốc từ nhã nhạc cung đình Huế, do ba nhạc sư gốc Trung Bộ là Nguyễn Quang Đại (Ba Đợi - Nhạc quan triều đình Nguyễn), Trần Quang Quờn và Lê Tài Khị sáng tạo nên. Trong quá trình du nhập vào miền Nam hoà cùng dân ca Nam Bộ, nhã nhạc ca Huế pha lẫn âm nhạc từ các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi và mang đậm tính cách giải trí vui chơi chứ không thuộc loại nhạc lễ.


Nhạc sĩ Cao Văn Lầu có cùng năm sinh với bác Hồ và mất năm 1976 là tác giả bài "Dạ cổ hoài lang" một bài ca độc đáo và nổi tiếng nói lên tâm sự người vợ nhớ chồng lúc về đêm. Từ bản "Dạ cổ hoài lang" mỗi câu 2 nhịp các nghệ sĩ sau này chuyển lên 4 nhịp (1927-1935) sau đó tăng lên 8 nhịp (1936-1945) mà thành bản vọng cổ đầu tiên. Từ 8 nhịp tám lên nhịp 16, nhịp 32, 64... và thông dụng nhất sau này chính là nhịp 32.


Vọng cổ là một trong những bài bản chính của sân khấu cải lương. Chính vì vậy ý nghĩa của bài "Dạ cổ hoài lang" rất lớn. Người ta nói rằng đờn ca tài tử như là rễ thì sân khấu cải lương như phần ngọn. Sự khác biệt lớn nhất trong trình diễn giữa hai loại nghệ thuật này chính là cải lương cần phải có phục trang, sân khấu, đèn sáng, âm thanh và khán giả còn đờn ca tài tử mang tính chất chia sẻ cao trong cộng đồng với những nhóm nhỏ không nặng về phần trình diễn và có thể ngồi nghe trực tiếp với nhau.


Khu tưởng niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu với cổng vào đi qua đài phun nước là ngôi nhà tưởng niệm với hình chiếc đàn nguyệt cầm (đàn kìm). Xung quanh cây đàn nguyệt cầm có 21 chậu cây xanh tượng trưng cho 21 tỉnh thành của miền Đông và miền Tây Nam Bộ có sự phát triển mạnh về loại hình nghệ thuật đờn ca tài tử, từ Ninh Thuận, Bình Thuận kéo dài đến Cà Mau.


Ở thân cây đàn nguyệt cầm hay còn gọi là đàn kìm là những hình chữ thư pháp tượng trưng cho 20 bài tổ của Đờn ca tải tử có 3 nam, 6 bắc, 7 lễ, 4 oán. Phía trước là tượng của cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu đang ngồi ôm chiếc đàn kìm với lời bài Dạ cổ hoài lang được tạc phía sau lưng bức tượng.