Gốm Bàu Trúc - Thổ cẩm Mỹ Nghiệp

13.08.2018

Vùng đất Ninh Thuận là nơi có nhiều nét văn hóa riêng trong đó có nền văn hóa Chăm rất đặc sắc. Người Chăm ở Ninh Thuận vốn được biết đến với rất nhiều nghề truyền thống. Tuy nhiên, trải qua thời gian, nghề truyền thống cũng dần mai một, cho tới nay chỉ còn nghề làm gốm, nghề dệt được giữ gìn và phát triển.

 

1. Làng gốm Bàu Trúc


Làng gốm Bàu Trúc nằm ở ven quốc lộ 1A, thuộc thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, cách thành phố Phan Rang - Tháp Chàm 10km về hướng nam trên lối đi xuống biển Cà Ná.

 

Theo dân gian truyền tụng, tổ nghề của gốm Bàu Trúc là ông Poklong Chanh. Hơn ngàn năm trước, ông từ chối làm quan triều đình về làng dạy cho phụ nữ cách lấy đất, nặn rồi nung thành những dụng cụ, vật trang trí trong nhà.

 

Từ ngoài đường quốc lộ rẽ vào, qua cổng chào khoảng gần 1km, rẽ trái theo biển chỉ dẫn là đến làng nghề.

 

Dọc hai bên đường đi bạn sẽ thấy những hộ kinh doanh nhỏ, nhưng điểm tập trung nhiều sản phẩm nhất và dễ tham quan là hợp tác xã gốm chăm Bàu Trúc.

 

Làng gốm Bàu Trúc được xem là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á còn tồn tại cho đến ngày nay, nổi tiếng với những sản phẩm gốm thủ công và kỹ thuật nung gốm độc đáo, mang đậm nét văn hóa Chăm. Đặc biệt, mới đây Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã đưa nghệ thuật làm gốm truyền thống này vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

 

Một trong những sản sản phẩm rất phổ biến ở đây là những chiếc bình hình quả trứng dùng để trang trí trong các công trình kiến trúc.

 

Nét độc đáo của nghề làm gốm nơi đây là phương pháp thủ công chứa đựng tính nghệ thuật cao. Ở nhiều nơi, người ta dùng bàn xoay để nặn gốm, còn các nghệ nhân gốm Chăm vẫn dùng đôi tay khéo léo để tạo nên những tác phẩm với mẫu mã phong phú với những hoa văn họa tiết mang đậm dấu ấn văn hóa chăm của những đền đài, hình tháp, vũ nữ apsara hay các vạch hình sông nước, chấm vỏ sò, cây lá...

 

Lý do của việc không thể dùng bàn xoay để gốm tự lên thành sản phẩm như những nơi khác bởi nguyên vật liệu làm ra gốm Bàu Trúc có chứa cát. Ngay ở phía sau của hợp tác xã bạn sẽ thấy các quy trình làm nguyên vật liệu để làm gốm.

 

Vì làm bằng thủ công nên các sản phẩm của gốm Bàu Trúc không sản phẩm nào giống sản phẩm nào. Mỗi một sản phẩm đều được trải qua các công đoạn với sự cần mẫn của những người thợ.

 

Không chỉ những sản phẩm trang trí, gốm Bàu Trúc còn rất nhiều các sản phẩm sử dụng trong đời sống sinh hoạt hàng ngày.

 

Đến Ninh Thuận, một trong những món quà vặt mà bạn thường xuyên nhìn thấy đó chính là bánh căn. Loại bánh được làm trên những khuân gốm nhỏ xíu như chiếc đĩa con cũng chính là sản phẩm của làng nghề Bàu Trúc.

 

2. Làng thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp

 

Làng Chăm Mỹ Nghiệp, hay làng Chăm Irahani, cũng là làng nghề cổ của huyện Ninh Phước (được cho là có từ thế kỷ thứ 10), nằm cách làng Gốm Bàu Trúc không xa. Nét độc đáo của làng nghề cổ nhất Đông Nam Á này chính là việc người dân dệt vải theo cách thủ công truyền thống, không hề sử dụng máy móc, bảo lưu tốt gần như nguyên vẹn các công đoạn ông bà để lại như: chất liệu, hoa văn, bí quyết phối màu hay màu nhuộm.

 

Mặc dù vậy, do tính phổ biến trong sử dụng không cao như bên gốm Bàu Trúc nên làng thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp chỉ có một cơ sở sản xuất ngay phía ngoài cổng và một trụ sở sản xuất kiêm trưng bày trong làng phía sau sân vận động.

 

Quy mô sản xuất của cơ sở sản xuất ở đầu ngoài cổng vào làng nhỏ hơn phía trong, nhưng cũng khá đầy đủ các sản phẩm và mẫu mã giống như khu trưng bày.

 

Xa xưa, dệt thổ cẩm của người Chăm theo hình thức mẹ truyền con nối. Một trong những tiêu chuẩn đạo đức đặt ra cho người phụ nữ Chăm là phải thông thạo nghề dệt. Để tạo nên được những hoa văn tinh xảo, độc đáo, người dệt phải có óc thẩm mỹ cùng sự am tường về màu sắc. Những màu sắc của thổ cẩm làng Chăm mang một nét rất riêng, đặc biệt với các màu tía, các màu ánh vàng.

 

Đi qua một cánh đồng lúa và sân bóng là sẽ đến khu nhà của làng nghề dệt thổ cẩm Chăm. Khu nhà có 2 khu vực nhỏ, một khu vực sản xuất và khu vực trưng bày.

 

Ở trong phòng dệt, bạn sẽ thấy những loại khung cửi khác nhau được sử dụng. Kỹ thuật dệt của người Chăm được chia làm hai dạng: dệt xà rông và dệt thổ cẩm. Dệt xà rông (hoa văn) là kỹ thuật dệt Ikat, hoa văn đã được tạo trên sợi dọc và dệt sợi ngang bằng màu trơn để tạo tấm vải. Còn dệt thổ cẩm là dạng sợi dọc có nền trơn và dệt tạo hoa văn trên sợi ngang.

 

Các sản phẩm dệt của người Chăm thường có hoa văn, họa tiết: ô vuông, hình học, kẻ sọc, sóng nước, vân mây, bông dâu, lồng đèn… Phụ nữ Chăm thường dùng khăn đội đầu hình chữ nhật dài bằng vải mịn, mỏng, màu trắng thêu viền quanh bằng chỉ màu với nhiều họa tiết. Váy của phụ nữ Chăm thường có màu nền là màu tím đỏ, kết hợp hài hòa với các màu khác như: xanh biếc, vàng mơ và trắng… Xà rông nam thường có các màu nâu, đỏ, tím, xanh lá cây, xanh dương… Đặc biệt trên mảnh vải xà rông của nam giới thường được dệt theo chiều dọc một dãy hoa văn có màu sắc khác biệt so với màu nền của chiếc xà rông, khi quấn vào thì dãy hoa văn này sẽ nằm ở phần giữa thân phía sau của người mặc.

 

Ở phòng trưng bày sản phẩm bạn sẽ thấy những nguyên liệu mẫu được sử dụng trong quá trình dệt. Sản phẩm dệt của người Chăm sử dụng chủ yếu 3 loại chỉ để dệt là: tơ, chỉ cotton và polyester. Tơ dành cho các mặt hàng dệt cao cấp, thường là trang phục cưới của cô dâu hay những trang phục lễ hội dành cho phụ nữ. Trang phục của nam giới Chăm thường sử dụng kết hợp khoảng 60% tơ với 40% chỉ cotton trong trang phục cưới hay lễ hội. Chỉ cotton dùng cho trang phục cho cả nam và nữ. Polyester đã được nhuộm màu và quấn vào ống sẵn, dùng để làm túi xách, khăn choàng, ít khi may trang phục vì chỉ dày.

 

Những sản phẩm dệt đậm bản sắc văn hóa Chăm, mềm mại, duyên dáng, tinh xảo từ sự phối màu đến kỹ thuật dệt, tạo hình hoa văn, đòi hỏi phải trải qua nhiều công đoạn, thời gian với nhiều công cụ trong một quy trình sản xuất độc đáo.

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

Follow us
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Instagram Social Icon
Tin mới
Please reload

Tìm kiếm
Please reload

Tin liên quan
Please reload