Những ngôi chùa Khmer ở Tri Tôn

24.12.2018

Khi bạn đến An Giang, đặc biệt những vùng biên giới như Tri Tôn, bạn sẽ thấy những ngôi chùa Khmer ở đây như một biểu tượng văn hoá, rất đặc sắc. Những ngôi chùa với đa số gam màu vàng là những tác phẩm nghệ thuật tỉ mỉ, một niềm tự hào của đồng bào nơi đây. Ở gần thị trấn Tri Tôn, bạn có thể đến thăm các chùa nổi tiếng như Chùa Xvayton hay còn gọi là chùa Xà Tón, chùa Tà Pạ trên đồi Tà Pạ và chùa Hàng Còng hay còn gọi là chùa Krăng Krốch.

 

1- Chùa Xvayton (Xà Tón)

 

Chùa Xà Tón nằm ngay trong thị trấn Tri Tôn, là ngôi chùa cổ xưa nhất của An Giang, tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc chùa tháp của người Khmer và cũng là một trong những ngôi chùa đẹp nhất ở Tri Tôn.

 

Cổng chùa Xayton nằm trên mặt đường lớn, cổng chỉ vừa đủ chiều rộng của một chiếc ô tô đi qua nhưng phía trong khuôn viên của chùa rất rộng. 

 

Toàn bộ ngôn ngữ được ghi lại đều dùng tiếng Khmer nên nếu không phải người Khmer bạn sẽ không thể hiểu được nghĩa của những dòng chữ được ghi lại trang trọng trên các bia đá. 

 

Đứng từ trong sân chùa nhìn ra phía cổng là một con đường lát gạch thẳng tắp với những ngôi mộ tháp bao bọc xung quanh chùa chính. 

 

Con đường đó chạy dọc theo một hồ nước nằm ở giữa khuôn viên của chùa với những cây dừa soi bóng lâu năm, thân dừa rất cao.

 

Chính điện nằm trên lối vào, khá lớn với mái chùa lộng lẫy, nhiều màu sắc, hoa văn đều đặn và chi tiết. Sự rực rỡ và tráng lệ gần như có ở tất cả các ngôi chùa Khmer thể hiện một lòng kính trọng và ước nguyện về cõi linh thiêng.

 

Những ngôi mộ tháp đều có tượng phật bốn mặt ở phía trên. Tượng phật 4 mặt có ý nghĩa quan trọng trong văn hóa Khmer. Người ta tin rằng vị Phật này sẽ mang lại sự thịnh vượng, may mắn, sức khỏe và hạnh phúc.

 

Trước khi đi vào phía sau sân chùa, bạn có thể bắt đầu bằng cách tham quan ngôi chính điện. Bên trong chính điện rộng với những hàng cột bằng gỗ căm xe, mỗi hàng bảy cây, trên các vách tường vẽ nhiều tranh chuyện cổ tích của Phật và đệ tử tuy nhiên ngày thường chùa không mở cửa chính điện sẵn để bạn có thể vào trong.

1/4

Đi dọc theo hành lang phía bên ngoài sẽ ngắm được khuôn viên chùa rất đẹp. Những đỉnh tháp nhọn vàng rực khắp mọi nơi khiến cho bạn có cảm giác choáng ngợp khi mới bước chân vào đây. Những ngọn mộ tháp này là nơi lưu giữ hài cốt của các sư sãi ở chùa sau khi đã hỏa táng.  

 

Phía trong sân chùa là cột trụ với hình tượng thần rắn Naga 5 đầu dũng mãnh và bất diệt, một hình tượng tiêu biểu trong các chùa chiền của người Khmer. 

 

Chùa vốn được đặt tên là Xvayton là vì khi xưa vùng này rất hoang vu và nhiều khỉ. Khỉ tụ tập thành từng đàn và hay ra trêu chọc người đi đường nên người dân khi xây dựng chùa họ lấy tên là Xvayton. Từ "Xvay" là khỉ, "ton" là níu kéo. Còn tên Xà Tón là biến âm cho dễ đọc. 

 

Chùa Xvayton được cho là có niên đại hơn 200 năm. Đây cũng là nơi lưu giữ nhiều nhất về sách kinh lá có tại Việt Nam, với hơn 100 bộ kinh ghi trên lá cây buông gọi là sách SaTra và được ghi vào kỷ lục của Việt Nam năm 2006 (Những bộ kinh lá này không dùng để trưng bày cho khách tham quan). 

 

Theo truyền thống, chính điện của chùa là nơi hành lễ, thuyết pháp. Còn nơi học, nơi ở của các vị sư là những dãy nhà phía sau nhưng cũng có hai mái cong gập lại, có nóc nhọn và hình tượng rắn thần Naga.

 

Mặc dù tương tự kiểu kiến trúc của nóc chùa chính nhưng chỉ có nóc chùa chính là đẹp nhất, các họa tiết, hoa văn dù nhỏ xíu cũng rất tỉ mỉ, công phu và nghệ thuật.

 

Trong những gian nhà học tập của nhà sư cũng rất giản dị. 

 

Sân chùa có một cây lâm vồ rất lớn có tuổi đời trên 100 năm, gốc to nhiều người ôm không xuể, cành lá xum xuê tỏa mát. 

 

Dưới gốc cây cổ thụ này là một khuân viên nhỏ có tượng Phật Thích Ca ngồi thiền bên cạnh hồ nước. Vốn hồ nước này là do nhân dân quanh vùng đào để lấy đất tôn cao nền chùa từ năm 1896 (Chùa ban đầu chỉ bằng lá và gỗ, về sau được tôn cao lên và xây kiên cố bằng gạch, ngói và những cột gỗ căm xe). 

 

Trong một năm, chùa Xvayton có khá nhiều lễ định kỳ như lễ Chol Chnam Thmay để mừng năm mới (13,14,14/4 dương lịch), lễ Pisat bo chia kỉ niệm ngày Phật ra đời (rằm tháng 4 âm lịch), lễ Chol Neasa (lễ cấm túc sư sãi ra khỏi chùa trong 3 tháng từ rằm tháng 6 âm lịch), lễ Pha Chum Bênh lễ ông bà giống như lễ Thanh Minh của người Kinh (nửa đầu tháng 10 dương lịch) và lễ Kà Thận là lễ sắm quần áo cho sư sãi....

 

Chùa Xvayton cũng như nhiều ngôi chùa Chăm khác, không chỉ là nơi thờ Phật mà còn là trung tâm văn hóa, nơi gìn giữ các phong tục, tập quán, kiến trúc, điêu khắc, nghệ thuật cổ truyền của người Khmer, là nơi mà bà con người Khmer đến tu học để trở thành người có tri thức, đức hạnh và chăm chỉ lao động.

 

2 - Chùa Hàng Còng (chùa Krăng Krốch)

 

Chùa Hàng Còng nằm ở An Hòa, Châu Lăng, Tri Tôn. Nếu từ trung tâm thị trấn đến chùa này cũng phải cỡ tầm 7km. Chùa vốn nổi tiếng do đường vào có hàng cây còng cổ thụ nối dài từ cổng đến phía trong.

 

Mặc dù cổng chùa nằm trên trục đường chính (bên tay phải) nhưng nếu không để ý bạn sẽ bỏ qua vì cổng tuy lớn nhưng lại lùi về phía sau một chút so với ngôi nhà dân kế bên cạnh.

1/3

Hàng còng cả trăm năm tuổi này có lẽ khi xưa kéo dài ra đến tận cổng, nhưng giờ đây đã bắt đầu thưa đi, vạt bên tay trái còn đủ hơn vạt bên tay phải bởi đã có những thân cây chết trong chiến tranh, bào mòn bởi thời gian và mưa nắng.

 

Hàng còng kéo dài cho đến tận sân chùa. Cách đây 400 năm để vào chùa phải lội qua ruộng lúa. Đến năm 1965 sư cả trụ trì (hòa thượng Khunh Sa Rith) đã vận động phật tử hiến đất ruộng để nhà chùa làm đường đi. Khi con đường hoàn thành đã trồng những cây còng này để làm cảnh quan. Trước khi viên tịch, sư thầy đã căn dặn "đừng động vào hàng còng, cứ để chúng phát triển tự nhiên". Chính vì vậy mà hàng còng vẫn được trồng mới thêm vào và bảo tồn cho đến tận bây giờ. 

 

Chùa Hàng Còng có tên là Prochum Meap Chhưm Kiriram có nghĩa là ngôi chùa ở giữa núi. Còn Krăng là gò cao, Krốch là bưởi rừng. Năm 1608 chùa được xây dựng ở trên một gò cao, đầy bưởi rừng và được bao bọc xung quanh là núi.

 

Chùa Hàng Còng rất rộng (17.000m2) với rất nhiều công trình ở phía trong. 

 

Cũng giống như chùa Xà Tón phía trước chùa có một hồ nước nhỏ. 

 

Hầu hết các ngôi chùa Khmer đều rất yên bình tĩnh mịch. Người ta không đến để hương khói cầu xin như các chùa phía ngoài Bắc nên bản thân bạn khi bước chân đến cũng tự ý thức bản thân giữ gìn môi trường đó. 

 

Chùa Hàng Còng cũng có những cây lâm vồ rất lớn. 

 

Và ẩn hiện trong gốc cây đó là một thân cột chùa đổ nát đã ăn sâu vào trong rất hoang sơ, cổ đại.

 

Nhiều khách du lịch đến chùa Hàng Còng vì muốn trải nghiệm các bức ảnh bên hàng còng nổi tiếng, còn phía bên trong chùa không nguy nga lộng lẫy như chùa Xvayton.

 

Nhưng nếu để chụp ảnh, từ chùa Hàng Còng bạn đi tiếp lên phía trên khoảng hơn 2km nữa sẽ đến một chiếc cổng chùa rất đẹp. Đây là nơi check-in sống ảo của nhiều bạn trẻ khi đến Tri Tôn.

 

Lối rẽ vào chiếc cổng này là ngả rẽ tay phải (sát cạnh một trường học) vào Rò Leng, ấp Văn Hóa, xã Châu Lăng. Từ ngoài vào đến nơi chỉ khoảng 500 mét. 

 

Đây là chiếc cổng dẫn vào ngôi chùa ẩn mình dưới những tán cây phía sau, nhìn xa như thể một chiếc cổng làng. Khi bạn xem những bức ảnh bạn sẽ có cảm giác nó khá lớn nhưng kỳ thực bên ngoài nó chỉ lớn vừa phải nhưng cực kỳ ấn tượng bởi các màu sắc và các chi tiết cầu kỳ phía trên.

 

Trong vòm mái của chiếc cổng này được vẽ những hoa văn đậm nét Phật Giáo của Ấn Độ. 

 

Và những ký tự chăm còn ghi lại ở khắp nơi. 

 

Chiếc cổng chỉ đẹp rõ nét khi nhìn từ chính diện. Từ các góc nhìn khác, nó sẽ trở nên bình thường và nhỏ bé hơn.