Hội kéo Song làng Hương Canh

19.05.2019

Làng Hương Canh thuộc huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc, nơi từng nổi tiếng với nghề gốm đã từng được lưu truyền trong ca dao "Sứ Móng Cái, vại Hương Canh" và đi vào trong thơ ca: "Ai về mua vại Hương Canh. Ai lên mình gửi cho anh với nàng".

 

Hội kéo Song của làng Hương Canh hàng năm diễn ra từ mùng 3 đến mùng 5 tết âm lịch. Người ta nói rằng trò chơi này từ xưa đã được nhiều làng tổ chức trong lễ hội đầu xuân như Ngoại Trạch, Quất Lưu, Sơn Lôi, Thanh Lãng.... nhưng dần dần mai một đi chỉ còn lại ở Hương Canh.

 

Địa điểm kéo Song được cố định ở bãi đất bên dưới Cầu Treo ở phía đầu làng, sát mép Sông Cà Lồ, bên đường quốc lộ số 2. Xung quanh khu vực thi đấu người ta đào một hào nước để ngăn khán giả tràn vào. Lối vào duy nhất là một chiếc cầu khỉ nhỏ để các đấu thủ, trọng tài và người chỉ huy có thể lên sân. Nhiều năm trước đây toàn bộ khán đài và khu thi đấu chỉ là một khu đất trống tự nhiên. Những năm sau này đã được xây dựng hoàn chỉnh hơn và thành các bậc tam cấp để khán giả có thể ngồi cổ vũ.

 

Lễ hội này đã từng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và năm 2015 trò chơi kéo song Hương Canh đã được UNESCO công nhận là văn hóa phi vật thể của nhân loại. Với những danh hiệu có được như vậy việc tổ chức lễ hội trở nên trang trọng và an ninh hơn. Vì đây là lễ hội đầu xuân nên phần lễ sẽ được các bậc cao niên làm nghi lễ thắp hương khấn trình ở các điểm thờ thần, sau đó diễu hành tập trung ra đình làng. Tại đình, Ban Tổ Chức sẽ cho các đội bốc thăm để chọn màu áo, nhận sân bãi và lịch thi đấu cho phần hội.

 

Mỗi đội kéo song sẽ được gọi là liên quân như liên quân Hương Ngọc, liên quân Tiên Hường, liên quân Lò Ngói, liên quân Đồng Nhất, liên quân Lò Cang, liên quân Tiên Canh. Khác với kéo co, số người trong một đội liên quân đó sẽ có con số nhất định từ 23-25, 27-29 hoặc 31 đấu thủ (Kéo co không quy định người, miễn hai bên bằng nhau). Ngoài ra về chỉ huy mỗi bên đều có một tướng và hai sĩ. Tướng đứng sát cột mốc, giáp mặt với tướng bên kia, một sĩ đứng giữa dây và một sĩ đứng cuối dây nhận lệnh và thông báo tình hình thông qua cách phất cờ để điều khiển trận đấu.

 

Năm 2019 có 4 đội liên quân tham gia giải này, mỗi đội phải kéo 3 lượt với đội bạn thành 12 trận, mỗi trận 3 hiệp, mỗi hiệp 20 phút. Có những trận đấu sẽ kết thúc nhanh chóng nếu một bên giành được sợi song. Nhưng có những trận đấu gay cấn đến phút cuối vẫn giằng co quyết liệt thì ban tổ chức sẽ theo quy chế đo chiều dài dây song giành được (tối thiểu là giành được 150cm) mà quyết định phần thắng nếu không sẽ là trận hòa. 

 

Người ta cho rằng nguồn gốc của trò chơi này bắt nguồn từ việc xa xưa người dân sử dụng dây song để kéo thuyền bè trong quá trình buôn bán và đánh bắt trên sông Cà Lồ. Ngoài ra cũng có ý kiến cho rằng nó mô tả lại việc thao luyện thủy quân của Ngô Quyền khi sử dụng dây song kéo thuyền chiến làm tăng nhanh tốc độ của thuyền đồng thời căn cho thuyền lướt nhẹ và đúng hướng không va phải các cọc nhọn. Dây song luồn xuyên qua các trụ gỗ, ngập dưới mặt nước khiến quân giặc không ngờ tới, đồng thời đó cũng là nơi bấu víu cho những chiến binh thợ lặn ngậm cuống lau sậy, dấu mình dưới nước để đục thủng thuyền giặc. 

 

Khác với kéo co, kéo song là phải dùng dây song tốt nhất (kéo co thường dùng thừng bện, thừng chão). Người ta tính tiền mua bán song theo trọng lượng kg, còn tính tiền mua thừng chão theo độ dài là mét. Dây song được luồn qua một trụ gỗ lim dài đến 3 mét chôn sâu xuống dưới và phần trên mặt đất chỉ còn lại 1,2 đến 1,5 mét. Chính giữa dây song người ta khoanh một vòng sơn đỏ là trung điểm của sợi dây và đặt trong lỗ cột. Bên nào bị rút qua lỗ cột quá vệt đỏ đó một chiều dài nhất định được quy định trước là bên ấy thua.  

 

Các đấu thủ tham gia kéo song phải ngồi theo từng đôi một, đúng vị trí quy định của “Tướng - sĩ” sắp xếp (còn kéo co đấu thủ có thể đứng, chạy ngang chạy ngửa trong địa phận của mình). Muốn kéo kiểu gì thì họ cũng chỉ được ngồi hay nằm trong cái hố của mình thôi. Riêng cặp đầu tiên của cả hai bên đều có thể đứng, co một chân đạp vào cột để thêm lực đẩy.

 

Chính vì thế, dây song bị cò cưa vào lỗ cột trở thành nóng bỏng và xì khói khét lẹt. Những người đứng ở đầu song phải rất dũng cảm vì dễ bị phồng tay mà buông ra khiến cả đội phải thua.

 

Trong trò chơi kéo co, người kéo cứ nắm chặt dây mà lôi thật lực là được. Nhưng người kéo song phải giữ dây theo một tư thế nhất định (thường là kẹp nách), hai tay nắm cùng một khúc dây, không đan xen tay nhau làm cho vướng víu. Lúc kéo, họ đạp thẳng chân vào thành hố, ngả mình ra. Hai người ngồi thành cặp, ngoắc đầu vào nhau, cộng lực để kéo. Động tác phối hợp nhịp nhàng, nhanh nhạy, chính xác, theo hiệu cờ của “Tướng” và hai “Sĩ” là 3 người chỉ huy của Đội.

 

Trận đấu khai mạc được diễn ra sau các nghi thức phát biểu, hát quốc ca và chào khán giả. 

 

Khi nói đến mùa xuân người ta thường nghĩ đến những tiết trời se lạnh hoặc nắng nhẹ, hoặc mưa phùn bay. Nhưng có những mùa xuân của thời kỳ biến đổi khí hậu nắng hơn cả mùa hè khiến cho khán giả dù nhiệt tình đến mấy cũng chỉ có thể tìm những nơi có bóng râm để chờ cổ vũ đội nhà. 

 

Sân đấu vì thế thành hai vạt rõ ràng theo chiều nắng chiếu. Những đấu thủ vô cùng vất vả và mất sức giữa một thời tiết như vậy nhưng vẫn không làm giảm đi sự cuồng nhiệt trong tiếng trống hội. 

 

Dưới nắng gắt là những thanh niên khỏe nhất làng của từng đội với những khuân mặt tươi rói trước giờ đấu. 

 

Cờ hiệu phất lên, từng đội gồng hết sức mình theo từng nhịp để cộng hưởng lực kéo lên dây song. 

 

Trên khán đài là những tiếng reo hò gọi tên làng mình

 

Những cánh tay rắn chắc bám chặt, gồng chắc.

 

Những nỗ lực giữ những đoạn song cuối cùng

 

Trong tiếng trống dồn dập. 

 

Tạo thành một bầu không khí vô cùng khẩn trương, sôi động. 

 

Trong trận đấu, mỗi đội không được phép thay người cho đến khi kết thúc hiệp.

 

Người mới chỉ được vào thay từ đầu hiệp kế tiếp. 

 

Càng gần sát trận chung kết, khán giả đến xem càng đông. Những vấn đề an ninh của lễ hội được ban tổ chức cùng lực lượng an ninh đảm bảo rất tốt và ổn định.

 

Vào những ngày đầu năm tết Nguyên Đán, nếu bạn có thời gian bạn có thể ghé về Hương Canh để hòa mình vào dòng người trong lễ hội. Từ Hà Nội cũng có tuyến xe bus nối với bus Vĩnh Phúc đưa bạn đến tận nơi. Video nhỏ trên đây là một số hình ảnh về lễ hội này. Bạn nhớ bật chế độ HD của youtube khi xem để được rõ nét nhé.

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

Follow us
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Instagram Social Icon
Tin mới
Please reload

Tìm kiếm