Hội kéo Song làng Hương Canh

Làng Hương Canh thuộc huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc, nơi từng nổi tiếng với nghề gốm đã từng được lưu truyền trong ca dao "Sứ Móng Cái, vại Hương Canh" và đi vào trong thơ ca: "Ai về mua vại Hương Canh. Ai lên mình gửi cho anh với nàng".


Hội kéo Song của làng Hương Canh hàng năm diễn ra từ mùng 3 đến mùng 5 tết âm lịch. Người ta nói rằng trò chơi này từ xưa đã được nhiều làng tổ chức trong lễ hội đầu xuân như Ngoại Trạch, Quất Lưu, Sơn Lôi, Thanh Lãng.... nhưng dần dần mai một đi chỉ còn lại ở Hương Canh.


Địa điểm kéo Song được cố định ở bãi đất bên dưới Cầu Treo ở phía đầu làng, sát mép Sông Cà Lồ, bên đường quốc lộ số 2. Xung quanh khu vực thi đấu người ta đào một hào nước để ngăn khán giả tràn vào. Lối vào duy nhất là một chiếc cầu khỉ nhỏ để các đấu thủ, trọng tài và người chỉ huy có thể lên sân. Nhiều năm trước đây toàn bộ khán đài và khu thi đấu chỉ là một khu đất trống tự nhiên. Những năm sau này đã được xây dựng hoàn chỉnh hơn và thành các bậc tam cấp để khán giả có thể ngồi cổ vũ.


Lễ hội này đã từng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và năm 2015 trò chơi kéo song Hương Canh đã được UNESCO công nhận là văn hóa phi vật thể của nhân loại. Với những danh hiệu có được như vậy việc tổ chức lễ hội trở nên trang trọng và an ninh hơn. Vì đây là lễ hội đầu xuân nên phần lễ sẽ được các bậc cao niên làm nghi lễ thắp hương khấn trình ở các điểm thờ thần, sau đó diễu hành tập trung ra đình làng. Tại đình, Ban Tổ Chức sẽ cho các đội bốc thăm để chọn màu áo, nhận sân bãi và lịch thi đấu cho phần hội.


Mỗi đội kéo song sẽ được gọi là liên quân như liên quân Hương Ngọc, liên quân Tiên Hường, liên quân Lò Ngói, liên quân Đồng Nhất, liên quân Lò Cang, liên quân Tiên Canh. Khác với kéo co, số người trong một đội liên quân đó sẽ có con số nhất định từ 23-25, 27-29 hoặc 31 đấu thủ (Kéo co không quy định người, miễn hai bên bằng nhau). Ngoài ra về chỉ huy mỗi bên đều có một tướng và hai sĩ. Tướng đứng sát cột mốc, giáp mặt với tướng bên kia, một sĩ đứng giữa dây và một sĩ đứng cuối dây nhận lệnh và thông báo tình hình thông qua cách phất cờ để điều khiển trận đấu.


Năm 2019 có 4 đội liên quân tham gia giải này, mỗi đội phải kéo 3 lượt với đội bạn thành 12 trận, mỗi trận 3 hiệp, mỗi hiệp 20 phút. Có những trận đấu sẽ kết thúc nhanh chóng nếu một bên giành được sợi song. Nhưng có những trận đấu gay cấn đến phút cuối vẫn giằng co quyết liệt thì ban tổ chức sẽ theo quy chế đo chiều dài dây song giành được (tối thiểu là giành được 150cm) mà quyết định phần thắng nếu không sẽ là trận hòa.


Người ta cho rằng nguồn gốc của trò chơi này bắt nguồn từ việc xa xưa người dân sử dụng dây song để kéo thuyền bè trong quá trình buôn bán và đánh bắt trên sông Cà Lồ. Ngoài ra cũng có ý kiến cho rằng nó mô tả lại việc thao luyện thủy quân của Ngô Quyền khi sử dụng dây song kéo thuyền chiến làm tăng nhanh tốc độ của thuyền đồng thời căn cho thuyền lướt nhẹ và đúng hướng không va phải các cọc nhọn. Dây song luồn xuyên qua các trụ gỗ, ngập dưới mặt nước khiến quân giặc không ngờ tới, đồng thời đó cũng là nơi bấu víu cho những chiến binh thợ lặn ngậm cuống lau sậy, dấu mình dưới nước để đục thủng thuyền giặc.