Đền Gióng - Chùa Non Nước

Quần thể di tích Đền Gióng - Sóc Sơn nằm ở khu vực núi Vệ Linh – hay còn gọi là núi Sóc, thôn Vệ Linh, xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội. Khởi nguồn của quần thể di tích này chỉ là một miếu thờ Phù Đổng Thiên Vương rất nhỏ và chùa Non Nước được xây dựng từ thời Vua Đinh Tiên Hoàng. Trong cuộc đấu tranh chống giặc Tống, vua Lê Đại Hành cùng các tướng sĩ trên đường hành quân đã vào làm lễ cầu Thánh Gióng phù hộ cho trận chiến và sau đó quân Tống thua lớn nên khi quay về, vua Lê Đại Hành đã vào lễ tạ và sai người tìm gốc trầm hương để tạc tượng thần và cho xây dựng khu vực này thành khu vực đền rất uy nghi và phong thành Đền Phù Đổng Thiên Vương. Khu vực này được xếp hạng Di tích Quốc gia vào năm 1962.


Quần thể di tích Đền Gióng - chùa Non Nước ngày nay có một quy mô khá rộng bao gồm khu vực đền Gióng hay còn gọi là đền Sóc Sơn nằm dưới chân núi (có đền Trình, đền Mẫu, chùa Đại Bi, đền Thượng). Chùa Non Nước nằm kế bên và có đường thông sang khu vực đền Gióng ở trên sườn núi. Ngoài ra trên đỉnh núi Đá Chồng sau lưng đền còn có tượng đài Thánh Gióng bằng đồng rất lớn.


Riêng tượng đài Thánh Gióng bạn có hai đường để đi lên. Đường thứ nhất là đường lớn phía sau núi dành cho ô tô xe máy có thể lên đến chân tượng đài, sau đó leo bộ một đoạn bậc tam cấp là tới nơi.


Quãng đường từ cổng đền Sóc (Là điểm trên bản đồ ghi Học viện Phật Giáo Việt Nam) lên đến tượng đài Thánh Gióng theo cách thứ nhất khoảng 4km nhưng lại nhàn hạ không mất sức do di chuyển bằng xe đến tận nơi. Còn cách thứ hai là bạn phải leo bộ theo đường núi phía sau chùa Thượng (vị trí trên bản đồ ghi là Đền Sóc Sơn) theo kiểu trekking, cần nhiều sức lực và thời gian hơn.


Lộ trình trong bài viết này sẽ đi thành một vòng tròn. Đầu tiên sẽ vào các đền chùa dưới chân núi (Đền Sóc), sau đó leo bộ theo đường núi lên tượng đài Thánh Gióng. Từ tượng đài sẽ theo đường xe sau núi quay trở lại ghé thăm chùa Non Nước, sau đó từ chùa Non Nước đi xuyên trở lại đền Sóc Sơn và kết thúc hành trình ở đây. Nếu bạn không muốn vất vả, bạn hãy ghé thăm đền Sóc Sơn, chùa Non Nước. Sau đó ra ngoài lấy xe chạy thẳng lên tượng đài trên đỉnh núi là kết thúc hành trình.


1- Đền Sóc Sơn và tượng đài Thánh Gióng


Đền Sóc là nơi thờ Thánh Gióng, một trong 4 vị Tứ Bất Tử của tín ngưỡng văn hóa dân gian Việt Nam. Ông là vị Thánh tượng trưng cho tinh thần chống giặc ngoại xâm và sức mạnh của tuổi trẻ


Từ Hà Nội, người ta có thể đến đền Sóc bằng xe bus, nhưng các tuyến bus chỉ dừng ở ngoài ngã ba vào đền, cách đền khoảng 3km nữa nên nếu đi xe bus bạn vẫn phải bắt xe ôm thêm một đoạn.


Sau đó, từ bãi gửi xe vào đến trong đền bạn sẽ phải đi bộ tiếp thêm một đoạn nữa và sẽ ngang qua lối vào chùa Non Nước. Những ngày lễ hội rất đông người và nhiều hàng quán.


Cổng của đền Sóc xây gạch kiểu tứ trụ, hai trụ lớn có đỉnh trụ đắp nổi hình bốn chim phượng, đuôi chụm vào nhau, tạo thành hình trái giành cách điệu, bên dưới là các ô lồng đèn, đắp nổi đề tài “tứ linh”, “tứ quý”, thân trụ đắp nổi các câu đối chữ Hán.


Nếu tính theo con đường lớn thẳng giữa cổng chính đi vào thì bên tay trái sẽ lần lượt là đền Trình (hay còn gọi là đền Hạ) chùa Đại Bi và đền Thượng. Còn bên tay phải có đền Mẫu nằm gần hồ (nơi thờ mẹ Thánh Gióng) đối xứng với đền Trình. Do vậy nếu bạn muốn đi một lượt rồi lên thẳng tượng đài Thánh Gióng bằng đường núi bạn phải vào đền Trình, qua đền Mẫu rồi mới đi chùa Đại Bi và đền Thượng.


Đền Trình (đền Hạ) là nơi thờ quan thần linh núi Sóc. Truyền thuyết kể rằng tướng quân Lê Hoàn của nhà Đinh lúc lên ngôi vua (vua Lê Đại Hành) trên đường đánh giặc đã hành quân qua đây đã được thần núi Vệ Linh trợ giúp thánh giá nên đánh đâu thắng đấy. Ngày khải hoàn ông đã cho dựng đền đúc tượng phong là "Thánh Thần Vương".


Đền Hạ có kết cấu hình chữ nhị, gian trước là Đại bái, gian sau là Hậu cung.


Phía bên trong đều được trang trí họa tiết rồng mây, sơn son thếp vàng rất đẹp.


Đền Mẫu nằm gần hồ dưới những tán cây cổ thụ lớn. Đền là nơi thờ thân mẫu của Thánh Gióng. Trước cửa đền có một giếng nước, thành giếng xây bằng đá ong.


Dân gian kể rằng khi xưa Thánh Gióng đã không nhận vinh hoa phú quý của vua ban mà chọn đỉnh núi Đá Chồng siêu thoát về trời. Tạ ơn sinh thành, Ngài xuống ngựa quay về hướng quê hương nơi mẫu thân đang sống quỳ lạy. Để tưởng nhớ công ơn nên nhân dân đã lập đền thờ mẫu thân của Ngài.


Trước khi lên đền Thượng bạn sẽ đi qua chùa Đại Bi, được cho là nơi Thánh Gióng dừng chân trước khi bay về trời. Trước đây, Khuông Việt Đại Sư đã từng lập am tu hành ở đây và được Tỳ Sa Môn Thiên Vương báo mộng.