Hành trình Đông Yên Tử - Con đường tâm linh

Đông Yên Tử là một địa danh nổi tiếng của Quảng Ninh, gắn liền với dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử. Không chỉ là nơi có ý nghĩa về lịch sử, văn hóa mà còn là nơi phong cảnh núi non, mây trời rất đẹp. Nằm trong quần thể di tích danh thắng Yên Tử (gồm 5 khu vực: Khu di tích Tây Yên Tử, khu di tích Đông Yên Tử, khu di tích lịch sử nhà Trần, khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc - Thanh Mai và khu di tích lịch sử Bạch Đằng) hàng năm mỗi khi mùa xuân về hàng vạn người lại trảy hội tìm về Yên Tử nơi có chùa Đồng trên đỉnh non thiêng.


Hành trình lên đỉnh Yên Tử sẽ bắt đầu từ chùa Trình ngay ngoài quốc lộ 18, rẽ vào thêm 14 km là sẽ đến chân núi Yên Tử với đỉnh cao 1.068 mét. Từ chùa Trình bạn có thể đi taxi hoặc xe ôm. Xe bus của Công ty cổ phần phát triển Tùng Lâm chỉ hoạt động trong 2 tháng chính hội vào đầu năm âm lịch. Tuyến đường bạn sẽ đi qua các chùa gồm có: Chùa Trình -> Chùa Suối Tắm -> Chùa Cầm Thực -> Chùa Lân (nay là Thiền Viện Trúc Lâm Yên Tử) -> Lên núi vào Chùa Giải Oan -> Tháp Tổ (Huệ Quang Kim Tháp) -> Chùa Hoa Yên -> Chùa Một Mái -> Chùa Vân Tiêu ->Chùa Bảo Sái -> Chùa Đồng. Trên hành trình này, bạn sẽ còn đi qua nhiều điểm phụ khác của khu di tích.


1. Chùa Trình (Bí Thượng)


Vì nằm ngay mặt đường quốc lộ 18, nơi nhiều tuyến xe ngang qua nên để đến chùa Trình rất tiện. Chùa Trình thời xưa được gọi tên là chùa Bí Thượng. Mặc dù được xây dựng từ thời Hậu Lê nhưng qua nhiều cuộc chiến tranh chùa đã bị tàn phá hoàn toàn cho đến sau này mới được trùng tu lại.


Cổng vào chùa Trình rất lớn và hoành tráng trước một khoảng sân rộng hướng ra mặt đường quốc lộ. Nhưng chỉ mở những ngày lễ lớn. Ngày thường bạn sẽ đi vào bằng lối cổng nhỏ phía bên tay phải.


Từ cổng nhỏ, theo lối vòng vào, chùa sẽ nằm bên tay phải (nếu đi thẳng là khu nhà cao tầng của Ban trị sự Giáo hội Phật giáo tỉnh Quảng Ninh).


Người Việt Nam thường theo tín ngưỡng "đi trình về tạ" vì vậy để khởi đầu cho hành trình Yên Tử, nếu đi lễ, hầu hết mọi người sẽ qua đây. Trước đây, từ xa xưa, người ta cho rằng chùa Suối Tắm mới đóng vai trò chùa Trình. Tuy nhiên ngày nay, hệ thống chùa Yên Tử mới sẽ bắt đầu từ chùa Bí Thượng.


Chùa Trình có Tiền đường và chính điện thờ Phật, Tả vu, hữu vu thờ Thập Bát La Hán, có nhà Tổ thờ Tam Tổ Trúc Lâm. Chùa được lợp ngói mũi hài với đầu nóc mái mang hình đầu Rồng. Trên bờ nóc Tiền đường chính giữa đắp nổi bức Đại tự ghi ba chữ Hán "Bí Thượng Tự".


2. Chùa Suối Tắm


Rời chùa Trình đi tiếp 2km qua dốc Cửa Ngăn sẽ đến chùa Suối Tắm. Khởi thủy của ngôi chùa là Miếu thờ Nguyệt Nga công chúa (em gái quận He). Sau đó nhà tư sản Bạch Thái Bưởi lập một ngôi Miếu thờ Mẫu Địa để tạ ơn thần núi khi khai thác than ở khu vực này. Trong kháng chiến chống Pháp khi chùa Cầm Thực phía trên chùa Suối Tắm bị cháy người ta đã mang chuông và tượng Phật chuyển xuống Miếu. Từ đó Miếu thờ tượng Phật nên mặc nhiên trở thành Chùa.


Xa xưa, trước thế kỉ 18, chùa Suối Tắm được coi là chùa Trình. Theo tục truyền vua Trần Nhân Tông cùng đệ tử Bảo Sái đã tắm ở dòng suối nơi này trước khi vào Yên Tử. Chùa Suối Tắm được cho là nằm trên thế đất đầu rùa nên rất thiêng. Mỗi độ xuân về người dân trong vùng vẫn đến đây đi lễ khá tập nập.


3. Chùa Cầm Thực


Từ chùa Suối Tắm đi tiếp 2km sẽ đến chùa Cầm Thực. Chùa còn được gọi tên là Linh Nhâm (vị thiền sư có công xây dựng chùa). Chữ Cầm Thực trong tên chùa có hàm nghĩa là "Không ăn" để giải thích về tích xưa khi vua Trần Nhân Tông cùng đệ tử Bảo Sái đến nơi này đã uống nước suối cầm hơi vì đồ ăn đã bố thí hết cho người hành khất ở Cửa Ngăn nơi có chùa Suối Tắm.


Đường vào chùa Cầm Thực cổng trước chỉ có thể đi bộ qua một cây cầu nhỏ bắc ngang suối, qua cổng tam quan, leo thêm 200 mét bậc thang là đến nơi, không quá xa. Chùa nằm trên một ngọn đồi nhỏ với lối đi lên khá rêu phong.


Trong quá khứ chùa từng bị cháy. Nhưng ngày nay chùa đã khang trang với chính điện, nhà thờ Mẫu và các công trình phụ trợ. Ngày nay để thuận tiện cho xe ô tô xe máy có thể vào tận trong chùa người ta đã thi công một con đường phía sau lưng chùa. Phía trước chùa ngày thường khá vắng nên những chú chó canh giữ chùa khi gặp người lạ tỏ ra khó dữ dằn.


4. Chùa Lân (Thiền Viện Trúc Lâm Yên Tử)


Từ chùa Cầm Thực đi tiếp khoảng 4km về phía núi Yên Tử là sẽ đến chùa Lân. Trước năm 1992 chưa mở đường lớn từ dốc Cửa Ngăn nơi có chùa Tắm Suối sang chùa Lân nên khi đi Yên Tử đều đi từ đường Vàng Danh sang, khi đó chùa Lân mặc nhiên trở thành chùa Trình của cả tuyến.


Cổng vào chùa Lân nay là cổng của Thiền Viện Trúc Lâm. Nhưng dấu ấn của chùa Lân vẫn còn ghi lại dưới gốc cây đa và cây thị cổ thụ phía sau sân chùa. Người ta cho rằng tên chùa là chùa Lân vì xưa kia mỗi khi mùa mưa, suối chảy mạnh, vùng này ngập nước. Muốn vào chùa phải dùng bè mảng. Khi đó nhà chùa phải căng dây cho khách bám, lân theo dây đi vào. Do việc lân dây lên chùa lâu dần trở thành quen mỗi khi mùa nước ngập, nên chùa có tên là chùa Lân.


"Ngõ chùa Lân, sân chùa Muống, ruộng chùa Quỳnh" là những câu nói dân gian để nói về một chùa Lân xưa kia "sơn son thiếp vàng, nguy nga tráng lệ" vẫn được ghi trên các văn bia tháp mộ trong chùa Long Động của Thiền Viện Trúc Lâm Yên Tử.


Quy mô của chùa Lân - Trúc Lâm Thiền Viện ngày nay rất lớn. Dọc theo lối cổng chính qua cổng đá, qua cổng chùa ghi tên chùa Long Động (tên chữ của chùa Lân) là đến sân chính điện (Đại Hùng Bảo Điện)


Trước sân Thiền Viện là quả cầu Như ý lớn nhất Việt Nam được tạc từ đá hoa cương đỏ với trọng lượng 6,5 tấn được đặt trên một bệ đá có tiết diện vuông và có thể tự quay theo chiều chữ Vạn.


Các tháp đá tháp gạch cổ còn lại ở chùa Lân khá nhiều lên đến 23 chiếc nằm rải rác khắp nơi cho thấy quy mô xưa cũ của chùa Lân khá lớn. Số lượng tháp cổ này nhiều chỉ sau Tháp Tổ trên Huệ Quang Kim Tháp.